Dermatoskopia – badanie znamion w powiększeniu przy użyciu specjalistycznego sprzętu
Dermatoskopowe badanie znamion całego ciała
Dermatoskopia umożliwia szybką i dokładną diagnostykę oraz ocenę struktur barwnikowych oglądanych zmian skórnych. Dotyczy to zarówno powszechnych pieprzyków, jak i przebarwień skórnych, zmian atypowych czy nawet plam soczewicowatych. To badanie pozwalające lekarzowi odróżnić zmiany łagodne od złośliwych, czyli potencjalnie niebezpiecznych. Jest bezbolesne i nieinwazyjne, przez co cieszy się rosnącą popularnością wśród pacjentów. Trwa zaledwie kilka minut, a pozwala uratować życie człowieka. Pomaga bowiem w diagnostyce jednego z najniebezpieczniejszych nowotworów – czerniaka skóry. Samodzielne badanie znamion skórnych jest niezwykle ważne i pozwala na dostrzeżenie pewnych zmian na powierzchni skóry. Czujność pacjenta najczęściej wzbudzają te znamiona, które nagle rosną, zmieniają swój kształt lub barwę. Bez pomocy i wsparcia specjalisty trudno jednak jednoznacznie stwierdzić, z jakim rodzajem zmiany skórnej pacjent się zmaga. Wiele z nich ma bowiem podobną strukturę, a nawet wygląd zewnętrzny.
Badanie znamion – jakie są wskazania do wykonania diagnostyki?
Dermatoskopię zaleca się i przeprowadza głównie u tych pacjentów, którzy samodzielnie zauważają u siebie niepokojące objawy. Specjalistyczne badanie znamion pozwala określić ich charakter. Do lekarza powinni udać się przede wszystkim ci, którzy podczas samobadania i oględzin powierzchni skóry zauważyli zmianę wyglądu znamion, a nawet popularnych pieprzyków. Zgodnie z regułą ABCDE konieczne jest zwrócenie szczególnej uwagi na takie cechy zmian skórnych jak:
- asymetria – całościowy kształt zmiany i ewentualny nierówny oraz nieregularny kształt pieprzyków;
- brzegi – granice zmiany, ich kształt, wyraźność odgraniczenia od skóry niezmienionej;
- kolor – zabarwienie, wielobarwność, regularność i równomierność rozmieszczenia barwnika;
- wielkość – rozmiar zmiany;
- ewolucja – dynamiczna zmiana wyglądu znamienia, zwłaszcza kształtu, struktury oraz zabarwienia.
Wskazaniem do wykonania diagnostyki stanu zmian skórnych jest również ich wypukłość oraz obecność niejednoznacznych diagnostycznie tzw. struktur dodatkowych. Wśród nich wymienia się przede wszystkim smugi, kropki oraz pola o zatartej strukturze.
Z pomocy specjalistów powinien skorzystać każdy, kto zauważa na swoim ciele zmiany o charakterze atypowym. Chirurg lub dermatolog na podstawie badania dermatoskopem jest w stanie ocenić, czy pacjent znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka rozwoju chorób skórnych, w tym również nowotworu skóry, czyli czerniaka. Alarmujące są wszystkie znamiona asymetryczne, których brzegi rozlewają się na jedną ze stron, są niejednolite i pokryte zgrubieniami. Ich kolor powinien być jednolity, jednak nie czerwony ani czarny. Czujność pacjentów i lekarzy wzbudzają znamiona o dużej średnicy (>6 mm) oraz ewoluujące.
Badanie z użyciem dermatoskopu można wykonać również w diagnostyce innych schorzeń dermatologicznych. Dotyczy to m.in. obecności na skórze naczyniaków, chorób pasożytniczych, w tym podejrzenia świerzbu lub rogowacenia łojotokowego.
Na czym polega dermatoskopia?
Ta metoda diagnostyczna zaliczana jest do najskuteczniejszych badań służących ocenie stanu zdrowia skóry oraz znajdujących się na niej zmian czy przebarwień. Wykorzystuje światło i immersję zwiększającą przezierność warstwy rogowej skóry. Pozwala zatem na dokładną obserwację zmian barwnikowych na skórze w powiększeniu i ocenę struktur barwnikowych na poziomie naskórka oraz głębszych warstw. Wspomaga ocenę wzrokową dokonywaną przez doświadczonego lekarza, zmniejszając tym samym ryzyko przeoczenia niewielkich znamion.
W trakcie badania lekarz ocenia struktury niewidoczne gołym okiem. Oglądanie znamion z wykorzystaniem dermatoskopu pozwala na powiększenie:
- linii, dwuwymiarowych struktur, których długość przekracza szerokość;
- pseudopodii;
- kół;
- grudek;
- kropek;
- obszarów bezstrukturalnych.
Lekarze stosują przede wszystkim trzypunktową skalę oceny znamion do obserwacji. Opiera się ona na ocenie trzech głównych kryteriów: asymetrii koloru lub struktury w jednej bądź dwóch prostopadłych osiach, atypowej siatki barwnikowej oraz struktur o niebiesko-białym zabarwieniu. Obecność dwóch lub trzech kryteriów sugeruje wysokie prawdopodobieństwo rozwoju czerniaka. To metoda najczęściej stosowana w diagnostyce nowotworów skóry, wraz z kryteriami rozwoju czerniaka ABCDE.
Jak wygląda badanie znamion dermatoskopem?
Przed badaniem lekarz przeprowadza wywiad z pacjentem. Pyta przede wszystkim o obecność niepokojących zmian i objawów, choroby przewlekłe, styczność z czynnikami szkodliwymi (m.in. promieniowaniem UV), przyjmowane leki, przebyte zabiegi i ewentualną ciążę.
Dermatoskop to specjalistyczne narzędzie diagnostyczne wyposażone w soczewki powiększające z wbudowanym oświetleniem wewnętrznym, dzięki którym lekarz jest w stanie szczegółowo uwidocznić nawet najmniejsze zmiany skórne. Pozwala na wielokrotne powiększenie wyglądu i struktury znamienia (nawet 10- lub 20-krotne, zależnie od rodzaju i modelu wykorzystywanego urządzenia). Przed badaniem specjalista delikatnie zwilża powierzchnię skóry pacjenta, celem uzyskania tzw. immersji. Następnie przykłada końcówkę dermatoskopu do skóry pacjenta. Często pokrywa również własne okulary ochronne olejkiem zmniejszającym zjawisko rozpraszania i odbijania światła. Na podstawie uzyskanych podczas badania danych oblicza się TDS, czyli całkowity wskaźnik dermatoskopowy. Lekarz podczas mapowania znamion bierze pod uwagę wszystkie ich cechy, ze szczególnym uwzględnieniem tych, które wzbudzają niepokój oraz są niejednoznaczne diagnostycznie.
Jak przygotować się do badania skóry?
Pacjent nie musi specjalnie przygotowywać się do badania znamion i pieprzyków. Warto jednak dokładnie obejrzeć własną skórę, zwłaszcza jeżeli wcześniej pacjent nie miał w zwyczaju wykonywać samokontroli. Należy ponadto zwrócić szczególną uwagę na trudną lokalizację zmian skórnych – na owłosionej skórze lub w przestrzeniach między palcami i pachwinach. Pomocne podczas oceny dermatoskopowej stanu zdrowia skóry jest ogolenie, depilacja lub przycięcie owłosienia znajdującego się w bezpośredniej okolicy znamion. Przed badaniem zmian zlokalizowanych na twarzy należy oczyścić skórę i wykonać demakijaż. Cząsteczki zawarte w składzie kosmetyków mogą bowiem zaburzać obraz w trakcie lekarskiego badania. Badanie znamion na ciele jest bezbolesne i nie wymaga przerwania ciągłości tkanek.
Czy dermatoskopowe badanie pieprzyków jest skuteczne?
Badanie znamion z użyciem dermatoskopu określane jest mianem najszybszej i najbardziej skutecznej metody diagnostycznej pomagającej we wczesnym wykryciu czerniaka i innych chorób skóry. Przesiewowe badania dermatoskopowe są szczególnie istotne zwłaszcza ze względu na zaobserwowany przez badaczy spadek zachorowalności i umieralności na nowotwory skóry. Sytuację tę zauważono jednak dopiero po wprowadzeniu opisywanego badania diagnostycznego. Wykrywalność czerniaka poprawiła się aż o 1/3 w ogólnej populacji.
Kto wykonuje badanie znamion na skórze dermatoskopem?
Dermatoskopia to badanie, które powinien przeprowadzić wykwalifikowany i doświadczony w ocenie znamion lekarz. Posługiwanie się specjalistycznym urządzeniem przez osoby do tego nieuprawnione jest niebezpieczne, gdyż może stać się przyczyną błędnej diagnozy. Nieprawidłowo wykonane badanie może ponadto opóźnić proces diagnostyczny. Ponieważ dermatoskopia należy do świadczeń zdrowotnych, w swojej praktyce wykonują ją lekarze różnych specjalności. To przede wszystkim dermatolodzy, onkolodzy, chirurdzy onkolodzy i lekarze rodzinni.
Badanie stanowi skuteczny sposób wstępnej identyfikacji trudności, z jakimi może się zmagać pacjent. Jest pomocne w określeniu, czy pacjent znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka rozwoju czerniaka i innych schorzeń. Na tym badaniu nie opiera się jednak cała diagnostyka chorób skórnych.
Czy można zapobiec rozwojowi czerniaka?
Specjalistyczne badanie należy przeprowadzać przynajmniej raz w roku w celach profilaktycznych i prewencyjnych. Co miesiąc pacjenci powinni dokonywać oględzin powierzchni własnej skóry i obserwować kształt oraz wygląd znamion na całym ciele. W badaniu dermatoskopowym znamion istotne jest również to, czy na skórze pacjenta pojawiają się systematycznie nowe zmiany. W przypadku wątpliwości należy niezwłocznie zgłosić się na badanie i dokładną ocenę znamion z użyciem dermatoskopu. Takie działanie pozwala na zapobieganie rozwojowi schorzeń skóry groźnych dla zdrowia i życia.
Czy każdy pacjent może skorzystać z badania dermatoskopowego?
Dermatoskopowe badanie znamion zaleca się każdemu, kto ma na swoim ciele zmiany skórne. Ryzyko rozwoju groźnych schorzeń istnieje jednak przede wszystkim u pacjentów powyżej 50. roku życia, u których skóra pokryta jest większą liczbą znamion lub zespołem znamion atypowych (dysplastycznych). Diagnostyce powinny poddawać się zwłaszcza osoby o jasnej karnacji, z piegami, narażone na działanie promieni UV. Wyższym ryzykiem przekształcenia się w zmiany o charakterze złośliwym cechują się znamiona wrodzone. Niektóre ze schorzeń mają ponadto podłoże genetyczne. Ryzykiem ich rozwoju są zatem obciążone osoby z dodatnim wywiadem rodzinnym nie tylko w kierunku czerniaka, ale również niezłośliwych zmian skórnych. Diagnostykę znamion można wykonywać w ciąży, w połogu, po stwierdzeniu obniżonej odporności organizmu, a nawet po poparzeniach skórnych w przeszłości (szczególnie takich, które miały miejsce w dzieciństwie).
Ze względu na nieinwazyjność badania dermatoskopowego, praktycznie nie ma żadnych przeciwwskazań do jego przeprowadzenia. W naszym Centrum Medycznym wykonanie badania poprzedza się dokładnym wywiadem lekarskim, podczas którego ocenia się podstawowe objawy, z jakimi zmaga się pacjent. Ich nasilenie pozwala zweryfikować istnienie wskazań do wykonania dermatoskopii.
Kiedy wykonuje się badanie histopatologiczne zmian skórnych?
Badanie skóry za pomocą dermatoskopu to pierwszy krok do szybkiej diagnostyki wszelkich nieprawidłowości skórnych. Profesjonalne badanie znamion w dużym powiększeniu pozwala na wstępną ocenę ich charakteru. W sytuacji, gdy lekarz podejrzewa zmiany chorobowe lub stwierdza je podczas badania, pacjent kierowany jest na dalsze leczenie. Głównym działaniem podejmowanym w stosunku do zmian nowotworowych (łagodnych i złośliwych) jest usuwanie znamion. Wykonuje się je metodą chirurgiczną przede wszystkim wówczas, gdy u pacjentów konieczne okazuje się przeprowadzenie badania histopatologicznego. Stanowi ono element diagnostyki onkologicznej zwłaszcza u pacjentów z podwyższonym ryzykiem rozwoju czerniaka. Histopatologiczne badanie znamion barwnikowych wymaga ich usunięcia w całości z powierzchni skóry. Po usunięciu znamion należy tkankę umieścić w specjalnym roztworze i przekazać do badania mikroskopowego. Wówczas lekarze i pacjent otrzymują konkretną odpowiedź w kwestii charakteru zmiany i ewentualnego nasilenia rozwoju określonego schorzenia.
Odpowiedzi na zadawane pytania
Naszym priorytetem jest rozwianie wszelkich wątpliwości naszych pacjentów. Przystępując do każdej procedury medycznej, zawsze poprzedzamy ją konsultacją. Pacjenci zainteresowani wizytą u specjalisty często mają wiele pytań. Mając to na uwadze, stworzyliśmy zestaw najczęściej zadawanych pytań. Mamy nadzieję, że pomoże to w rozwianiu wszelkich wątpliwości. Jeśli jednak nie znajdą państwo odpowiedzi na swoje pytanie, prosimy o kontakt. Chętnie udzielimy niezbędnej pomocy.
Badanie z użyciem dermatoskopu trwa kilka minut, a jego wynik dostępny jest od razu po zakończeniu diagnostyki.
Badanie zmian skórnych jest bezbolesne.
Nie, badanie znamion nie wymaga zastosowania znieczulenia.
Tak, badaniem mogą być objęte znamiona skórne znajdujące się na całym ciele pacjenta.
To dermatoskop.
Badanie znamion wykonuje się u chirurga, dermatologa lub internisty.
W każdym województwie dostępne są stanowiska oddziałów NFZ, w których można nieodpłatnie wykonać przesiewowe badanie dermatoskopowe.
Tak, badanie znamion można wykonać u pacjentów w każdym wieku.
Tak, nie ma przeciwwskazań do wykonywania tego badania w trakcie ciąży i laktacji.
Badanie jest nieinwazyjne, w związku z czym praktycznie nie występują po nim skutki uboczne.
Zmiany skórne należy samodzielnie obserwować z częstotliwością co najmniej raz w miesiącu. Badanie znamion należy wykonać zawsze w przypadku zauważenia niepokojących objawów. Kontrolną wizytę należy odbyć raz w roku.
Badanie znamion dermatoskopem stanowi jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania rozwojowi czerniaka.
Groźne dla zdrowia i życia człowieka mogą się okazać zmiany o charakterze atypowym. Cechują się one asymetrią, nietypowym kolorem, dużym rozmiarem i ewolucją.
Wówczas należy postępować ściśle według dalszych instrukcji i wskazówek lekarza. Biorąc pod uwagę potrzeby i możliwości każdego pacjenta, lekarz zleci odpowiednie metody leczenia danego schorzenia.
Znamiona usuwa się z wykorzystaniem metody chirurgicznej i elektrokoagulacji.
Tak, zbadanie uszkodzonego znamienia jest wręcz wskazane.
Znamiona nie powinny wzrastać wraz z upływem czasu.
Niektóre znamiona mogą zniknąć samoistnie – zjawisko to dotyczy zwłaszcza pieprzyków.
Badanie histopatologiczne zleca się w przypadku podejrzenia chorobowej zmiany skóry (zwłaszcza o charakterze złośliwym).
Tak, badanie znamion można wykonać przez cały rok. Zaleca się jednak nie wykonywać badania bezpośrednio po opalaniu skóry.
W naszym Centrum Medycznym wykonujemy badanie znamion bez skierowania.
Samodzielnie należy obserwować własne znamiona przynajmniej raz w miesiącu. Lekarza warto odwiedzić co najmniej raz w roku.
Tak, badanie dermatoskopowe może dotyczyć pojedynczych znamion lub ich skupisk na ludzkim ciele.